2 listopada 2026 roku, w wieku 80 lat, zmarła Anna Oleś z Krościenka nad Dunajcem – hafciarka, twórczyni ludowa, społeczniczka i strażniczka pienińskiego dziedzictwa kulturowego. Przez ponad pół wieku tworzyła, pielęgnowała regionalne tradycje i przekazywała swoje umiejętności młodemu pokoleniu. Jej śmierć jest stratą dla Krościenka, środowiska pienińskich twórców i wszystkich, którym bliska jest kultura naszego regionu.
Krościenko nad Dunajcem żegna Annę Oleś – artystkę, hafciarkę, twórczynię ludową i osobę od lat zaangażowaną w życie regionalnej społeczności. Jej śmierć to strata dla środowiska pienińskich twórców, Związku Podhalan i wszystkich, którym bliska jest kultura oraz tradycja naszego regionu.
Anna Oleś urodziła się w 1946 roku w Ojcowie. Swoje życie związała jednak z Krościenkiem nad Dunajcem, które stało się jej domem, miejscem pracy twórczej i działalności społecznej. To tutaj przez dziesięciolecia rozwijała swoje artystyczne zainteresowania, tworząc dzieła inspirowane tradycją i pięknem regionalnego rękodzieła.
Haftem artystycznym i regionalnym zajmowała się od 1968 roku. Była to pasja, która towarzyszyła jej przez większą część życia. Z czasem przerodziła się w imponujący dorobek twórczy. Jak odnotowano w albumie „Kultura ludowa Pienin i Gorców – ocalić od zapomnienia”, Anna Oleś stworzyła około 65 haftowanych obrazów, a także liczne serwety i obrusy.
Jej twórczość obejmowała zarówno haft artystyczny, jak i elementy tradycyjnego stroju góralskiego. Wykonywała hafty na gorsetach, kamizelkach i cuchach, dbając o zachowanie charakterystycznych dla regionu motywów i wzorów. Jej prace wyróżniały się precyzją, starannością oraz cierpliwością, jakiej wymaga ręczne zdobienie tkanin.
Haftowanie było dla niej czymś znacznie więcej niż zajęciem artystycznym. Stanowiło sposób pielęgnowania tradycji, która jest częścią tożsamości mieszkańców Pienin. W każdym wykonanym dziele pozostawiała cząstkę siebie – czas, umiejętności, wrażliwość i przywiązanie do regionalnego dziedzictwa.
Jej prace można było oglądać w prywatnej galerii „Wystawa przyrodnicza i nie tylko” w Krościenku nad Dunajcem, prowadzonej wspólnie z mężem Tadeuszem Olesiem. Miejsce to gromadziło nie tylko interesujące eksponaty przyrodnicze, ale również prezentowało bogactwo lokalnej twórczości.
Anna Oleś była związana ze Stowarzyszeniem Artystów Pienińskich. Uczestniczyła w organizowanych przez stowarzyszenie wystawach, warsztatach i wyjazdach promujących kulturę pienińską w kraju i za granicą. Współpracowała także ze Stowarzyszeniem Lokalna Grupa Działania „Gorce-Pieniny”.
Jej twórczość znalazła swoje miejsce w ważnym projekcie dokumentującym dorobek lokalnych artystów. W 2019 roku ukazał się album „Kultura ludowa Pienin i Gorców – ocalić od zapomnienia”, wydany przez LGD „Gorce-Pieniny”. Publikacja przedstawiała twórców, którzy poprzez swoją pracę chronią tradycyjne rzemiosło i przekazują regionalne umiejętności kolejnym pokoleniom. Wśród nich znalazła się również Anna Oleś.
Było to ważne wyróżnienie, ponieważ album nie tylko dokumentował jej twórczość, ale także utrwalał pamięć o ludziach, dzięki którym kultura ludowa pozostaje żywa.
Istotne miejsce w działalności Anny Oleś zajmowała praca na rzecz Związku Podhalan Oddział w Krościenku nad Dunajcem.
25 lutego 1987 roku odbyło się zebranie organizacyjne, podczas którego reaktywowano samodzielny oddział Związku Podhalan w Krościenku. W jego szeregi wstąpiły wówczas 52 osoby. Anna Oleś znalazła się w składzie nowego zarządu, obejmując funkcję sekretarza.
Był to ważny moment dla lokalnego środowiska, które chciało pielęgnować góralską tożsamość, tradycję i kulturę. Anna Oleś współtworzyła tę wspólnotę, angażując się w działalność organizacyjną i społeczną.
Szczególnym świadectwem jej talentu jest udział w wykonaniu sztandaru Związku Podhalan w Krościenku. Sztandar, poświęcony 17 kwietnia 1998 roku, powstał dzięki pracy członkiń Związku. Anna Oleś wykonała na nim haftowane kwiaty i litery. Jej praca stała się częścią symbolu ważnego dla całego środowiska podhalańskiego i kolejnych pokoleń członków organizacji.
To jeden z tych śladów jej twórczości, które pozostaną w przestrzeni publicznej i będą przypominać o jej zaangażowaniu.
Za działalność na rzecz lokalnej społeczności została uhonorowana Odznaką „Za Zasługi dla Gminy Krościenko nad Dunajcem”. Została również wymieniona w gronie osób zasłużonych dla Kultury Podhala.
Jednym z najważniejszych wymiarów działalności Anny Oleś było przekazywanie tradycyjnych umiejętności młodemu pokoleniu. Prowadziła warsztaty haftu dla dzieci i młodzieży, pokazując, że rękodzieło jest nie tylko piękną formą twórczości, ale również ważnym elementem dziedzictwa kulturowego.
W listopadzie 2022 roku gościła wraz z mężem uczniów klasy V a Szkoły Podstawowej nr 1 w Krościenku nad Dunajcem. Spotkanie odbyło się w ramach międzynarodowego projektu edukacyjnego „Z kulturą mi do twarzy”, w ramach którego dzieci poznawały regionalne tradycje i twórców ludowych.
Anna Oleś prezentowała wówczas swoje prace, opowiadała o hafcie i pokazywała różnorodne techniki wyszywania. Uczniowie mogli z bliska obejrzeć i dotknąć haftowanych serwet, obrusów oraz elementów tradycyjnych ubiorów góralskich – gorsetów, kamizelek i cuch.
Zachęcała młodych do kontynuowania tej pięknej tradycji. Takie spotkania miały szczególne znaczenie, bo pozwalały dzieciom nie tylko zobaczyć gotowe dzieła, ale również poznać pracę i cierpliwość, które kryją się za każdym haftem.
Była to praktyczna lekcja regionalizmu – spotkanie z człowiekiem, który własnym przykładem pokazywał, że tradycję trzeba nie tylko podziwiać, ale przede wszystkim pielęgnować.
Anna Oleś interesowała się również lokalną historią. Jej nazwisko odnajdujemy w publikacji „Ślady życia. Wspomnienia o Wincentym Kasprowiczu, ostatnim mieszkańcu pienińskiej pustelni”, wydanej w 2002 roku przez bibliotekę Liceum Ogólnokształcącego w Krościenku nad Dunajcem.
Znalazło się w niej między innymi jej wspomnienie zatytułowane „Wspomnienie pustelni”, przygotowane wspólnie z Krystyną Dziedziną. Publikacja była pokłosiem konkursu literackiego poświęconego Wincentemu Kasprowiczowi, postaci związanej z historią pienińskiej pustelni na Górze Zamkowej.
Ten mniej znany fragment jej aktywności pokazuje, że jej zainteresowania nie ograniczały się do rękodzieła. Ważne były dla niej także pamięć o ludziach, miejscach i wydarzeniach, które tworzą historię rodzinnej ziemi.
Wśród jej osobistych zainteresowań znalazło się również kolekcjonowanie aniołów – hobby odnotowane w albumie poświęconym twórcom ludowym Pienin i Gorców. To drobny, ale piękny szczegół, który pozwala zobaczyć ją nie tylko przez pryzmat osiągnięć, lecz także jej prywatnych pasji.
Zaangażowanie Anny Oleś w zachowanie kultury regionalnej było wieloletnie i wielowymiarowe. Tworzyła, wystawiała swoje prace, współpracowała ze stowarzyszeniami, działała w Związku Podhalan, spotykała się z młodzieżą i dzieliła się wiedzą, którą zdobywała przez lata.
Jej życie przypomina, że dziedzictwo kulturowe nie jest czymś, co można zachować wyłącznie w muzealnych gablotach. Trwa dzięki ludziom, którzy każdego dnia wykonują swoją pracę z miłością i szacunkiem dla tradycji. Dzięki nim dawne wzory, techniki i umiejętności nie odchodzą w zapomnienie.
Anna Oleś pozostawiła po sobie około 65 haftowanych obrazów, liczne prace rękodzielnicze, wspomnienia osób, które uczestniczyły w jej warsztatach i spotkaniach, a także trwały ślad w historii Związku Podhalan w Krościenku nad Dunajcem.
Pozostanie również na sztandarze, który współtworzyła, w albumach dokumentujących pienińską twórczość ludową i w pamięci tych, którzy mieli okazję poznać jej artystyczną pasję.
Odeszła kobieta, która przez ponad pół wieku potrafiła zamieniać zwykłą nić i kawałek tkaniny w małe dzieła sztuki. Jej twórczość była świadectwem przywiązania do miejsca, tradycji i kultury, z których wyrastała.
Bo są ludzie, którzy odchodzą, ale ich praca pozostaje. Zostaje w przedmiotach, które stworzyli, w umiejętnościach, które przekazali innym, i w pamięci wspólnoty, której służyli. Taka właśnie jest spuścizna Anny Oleś.
Ostatnie pożegnanie Anny Oleś odbędzie się w czwartek, 5 listopada 2026 roku, o godzinie 11.00.
Rodzinie, Bliskim oraz wszystkim, których dotknęła Jej śmierć, składamy wyrazy głębokiego współczucia.
(BES)
Zdjęcie dzięki uprzejmości LGD Gorce Pieniny
